DİYABET HASTALARI ORUÇ TUTABİLİR Mİ?


Ramazan ayında diyabet hastalarının oruç tutmaları konusunda tıbbi öneri, bu hastaların oruç tutmamaları gerektiği yönündedir. Ancak buna rağmen çoğu hasta bu öneriyi dikkate almayıp oruç tutmaktadır. Yapılan bir araştırmada islam ülkerinde tip 1 diyabetiklerin yaklaşık % 43' ünün ve tip 2 diyabetiklerin yaklaşık %79' unun ramazan ayında oruç tuttuğu tespit edilmiştir. Bundan dolayı bu hastaların oruç tutmanın tıbbi riskleri ve bu riskleri azaltma teknikleri açısından eğitilmeleri gerekmektedir.

Hastaların Yarısı Hipoglisemi Belirtilerini Tanımıyor..

Dahiliye Uzmanı Dr. Ceyhan Çiçek, Diyabetik hastaların oruç tutmaları esnasında ortaya çıkabilecek major tıbbi riskler ile ilgili şunları söyledi:

1-Hipoglisemi: Tip 1 diyabetiklerde 4,7 kat ve tip 2 diyabetiklerde 7,5 kat risk artar(EPIDIAR çalışması).

2-Hiperglisemi: Tip 1 diyabetiklerde 3 kat ve tip 2 diyabetiklerde 5 kat risk artar(EPIDIAR çalışması)

3-Diyabetik Ketoasidoz

4-Dehidratasyon ve tromboz

Hangi diyabetiklerde bu risklerin görülme ihtimali fazladır ? ,sorusu incelendiğinde, hastalar tıbbi riskler açısından dört grupta incelenebilir:

1- ÇOK YÜKSEK RİSK: Ramazan ayından önceki 3 aylık dönemde ciddi hipoglisemi atağı geçirenler, sık hipoglisemi atağı tarifliyenler, tip 1 diyabetliler, akut hastalığı olanlar, gebeler ve kronik diyaliz hastaları,son 3 ay içinde hiperosmolar hiperglisemik koma ve ketoasidoz geçirenler, kan şekeri takibini iyi yapamayan hastalar bu grupta ele alınır.

2-YÜKSEK RİSK: Kan şeker takib sonucu hafif yüksek hastalar (AKŞ 150-300mg/dl veya A1C % 7,5-9 , böbrek yetmezliği olanlar, tespit edilmiş makrovaskuler hastalığı olanlar, ek kronik hastalığı olanlar,ileri yaş hastalar, mental fonksiyonları etkileyen ilaç kullananlar bu grupta ele alınır.

3-ORTA DERECE RİSK: Kısa etkili insülinlerle kontrol edilen hastalar bu grupta ele alınır.

4-DÜŞÜK DERECE RİSK: Yaşam stili,metformin,acorbase,thiazolidionlar,incretinlerle kan şekeri iyi şekilde kontrol edilen hastalar bu grupta ele alınır.

Bu riskleri azaltmak için yapılması gereken en önemli şey hasta eğitimidir. Bu eğitimde aşağıdaki konular hastalara öğretilmelidir.Bunlar:

1-Oruç tutan diyabetik hastanın karşılaşabileceği sorunlar öğretilmeli, hastanın hangi risk grubunda olduğu tespit edilmelidir.

2-Kan şekeri takibinin önemi anlatılarak, oruç boyunca düzenli olarak kan şekeri takiplerini yapmaları öğretilmelidir. Takiplerde açlık ve tokluk şekerleri ölçülmelidir. Takipte kan şekeri 70mg/dl altına düşerse ve 300mg/dl üstüne çıkarsa oruç tutma bırakılmalıdır.

3-Diyabetik diyete aynen devam etmeli veiftar-savur saatleri arasında sıvı alımını artırmadırlar.

4-Hipertansiyon ilaçları gözden geçirilerek, hipovolemi riski nedeniyle diüretik içeren ilaçlar olmamasına dikkat edilmeli,antilipid ilaçlara aynen devam etmelidirler.

5-Günlük olağan fiziksel aktivitelere devam edilirken, sportif faliyetler hipoglisemi riski nedeniyle oruç süresince yapılmamalıdır.Yürüyüşler ise iftar yemeğinden 2 saat sonra yapılmalıdır.

6-Hastanın kullandığı diyabet ilaçları hipoglisemi yapma riski açısından gözden geçirilmelidir.Genel olarak insülin duyarlılığını artıran ilaçlarda hipoglisemi riski ,insülin sekresyonunu artıran ilaçlara göre daha azdır.Yani metformin,glitazon,alfa glukozidaz inhibitörü içeren ilaçlarda hipoglisemi riski daha azdır.

Oruç tutan Tip 2 diyabetiklerde ramazan ayında şu şekilde ilaç tedavi planlaması yapılabilir:

a-Diyet ve egzersizle kan şekeri regüle olanlarda fiziksel aktivite zamanlamasına dikkat edilmeli ve yeterli sıvı alımı sağlanmalıdır.

b-Günde 3 kez biguanid ve metformin gibi oral hipoglisemik ajan alanlarda: Günlük dozun 2/3 ü iftarda ve 1/3 ü savurda verilmeli,yeterli sıvı alımı sağlanmalı.

c-Günde tek doz sulfanilüre grubu ilaç alanda doz iftardan önce verilmeli

ç-Günde iki doz sulfanilüre grubu ilaç alanda ilacın normal sabah dozunun yarısı savurda ve akşam dozu aynı şekilde iftardan önce verilmeli

d-Glitazon,alfa glukozidaz inhibitörleri ve incretin grubu ilaçlarda doz değişikliğine gerek yoktur.

e-İnsülin kulanan hastalarda ise; en etkili strateji orta/uzun etkili insülinler + yemeklerden önce kısa/hızlı etkili insülinler kullanmaktır. Bazı hastalarda tek doz orta/uzun etkili insülin yetebilir, insülin doz ve çeşitliliği kan şekeri takibine göre planlanmalıdır.

Sonuç olarak diyabet hastalarının ramazan ayında oruç tutmalarını önermiyoruz, ancak illa oruç tutacaksanız doktor ve diyabet hemşiresinin takibinde oruç tutmanızı öneriyoruz.

Saygılarımla.

Uzm.Dr. Ceyhan ÇİÇEK
İç Hastalıkları Uzmanı
Aralık - 2015

Uzm.Dr. Ceyhan ÇİÇEK

Doktorunuza danışın..