İshal..


ÇOCUKLARDA İSHAL VE KUSMALAR
Bir gün içinde yani 24 saat’de 3 ya da daha fazla sayıda sulu ya da yumuşak dışkılama İSHAL’ dir. Sık tekrarlanan normal dışkılama ishal değildir. Sadece anne sütü ile beslenen bebeklerin dışkıları genellikle yumuşaktır buda ishal değildir. İshal süresine göre akut ya da inatçı olarak sınıflandırılır. İshal 2 haftadan kısa sürmüşse buna akut ishal denir.2 hafta ya da daha uzun süren ishallere inatçı ishal adı verilir. Vücut normalde gereksinimi olan su ve tuzları yiyecek ve içeceklerle alır. Dışkı, idrar, terleme ve solunum yoluyla dışarı atar. Sindirim sistemi sağlıklı olanlarda, su ve tuzlar barsaklardan kana geçer. İshal olanlarda barsakların hasta olması nedeni ile emilme azalır. Bununla birlikte tuz ve suyun büyük bir miktarı barsaktan dışkıya geçer. İshalden kaynaklanan ölümlerin en sık rastlanan nedeni vücuttan büyük miktarda su ve tuz kaybının olmasıdır. Buna DEHİDRATASYON denir. İshalle görülen kusma dehidratasyonu artırır.

KUSMA DA VARSA..
Çocuğun kusma ve sulu-sık dışkı ile kaybettiği sıvının içeriğide ikinci bir tehlikenin nedenidir.Sulu-sık dışkı ve buna eşlik eden kusma nedeniyle kaybedilen bu sıvının içeriğine baktığımızda “elektrolit'ten zengin olduğunu görürüz.Özelikle de sodyum,klor ve potasyumdan zengindir.Bu nedenle çocuk sıvı ile birlikte bu elektrolitleri de kaybeder.Oysa,bu vücutta bu elektrolitler ve sıvı sağlıklı bir denge içinde olmalıdır.İshalde bu denge bozulur. Bu durumda hayati önem taşıyan bir risktir.İşte bu nedenledir ki,ishalli çocuğun sıvı alımını artırırken diğer taraftan da elektrolit içermeside önemlidir.Kısaca, ishal ve kusma ile sıvı kaybeden çocuğa sadece su içermeniz yeterli olmayacaktır.Çok da tercih edilen bir uygulama değildir.Suyun yanı sıra içinde elektrolit olan diğer sıvılardan da içmesi sağlanmalıdır.Ayran,maden suyu, maden suyu ile hazılanmış ayran,taze meyve suyu(elma – şeftali ) bu amaçla ishal sırasında kullanılabilir.Ancak doğru olan bu amç ile hazırlanmış sıvıları kullanılmasıdır.Bunlara “ağızdan şeker-tuz eriği” veya “oral rehidratasyon sıvısı” denir. Bu yolla yapılan tedaviye de “ağızdan sıvı tedavisi” adı verilir. Tüm gelişmekte olan ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de bu tedavi yöntemi ile çocuklarda ishale bağlı gelişen susuzluk vakalarının sayısı,çocuk ölümleri ve hastaneye yatırılma oranları çok önemli oranda düşürülmüştür.

İSHAL NEDENLERİ
1- Enfeksiyonlar :İshale neden olan patojenler, bakteriler, virüsler ve parazitlerdir.
2- Beslenme hataları: a-Fazla beslenme b-Yanlış beslenme
3- Besin alerjisi
4- Zehirlenmeler

BULAŞMA YOLLARI
İshal yapan enfeksiyon ajanlarının en önemli kaynağı sulara, besinlere ve ellere bulaşan insan ve hayvan dışkılarıdır. Dışkı ile kirlenmiş sebze, meyve ve diğer yiyeceklerle, içme ve kullanma suları, eller, tırnak içleri en önemli bulaşma yollarıdır. Bu yollarla ağızdan vücuda alınan patojenler, barsaklara ulaşarak ishale yol açar.
Sağlıksız suyun neden olduğu hastalıkların maliyeti, yüksek ilaç maliyetleri ve yurtdışından ithal edilen pahalı tetkik cihazlarının kullanılmaya başlamasıyla birlikte, ülke ekonomisi için küçümsenmeyecek değerlerdedir.

Su ile bulaşması muhtemel hastalıklar hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerin sorunu olmaya devam etmektedir, suyun dezenfeksiyon ve arıtma işlemlerinden geçirilmeden kullanılmaması gerekmektedir, hiç bir işlemden geçmemiş su kullanılmasının zorunlu olduğu durumlarda ise suyun kaynatılması şarttır. Bu sorun ülkemizde, ilkokuldan itibaren verilecek sağlık eğitimiyle büyük ölçüde önlenebilir, böylece iş gücü ve para kaybının yanı sıra hastane yatağı işgali de sona ermiş olacaktır.

ANNE/BABA BUNLARI BİLMELİ VE YAPMALIDIR

İshal ölümle sonuçlanabilen bir hastalıktır. İshal çocuklarda en önemli beslenme bozukluğu nedenidir.

Anne sütü ile beslenen bebeklerde ağır ishal nadirdir.

İshalin en sık nedeni mikroplardır. Mikroplar temiz olmayan yiyecek ve içeceklerle taşınır, ağız yoluyla barsağa ulaşır.

İshalli çocukta kaybedilen su ve tuz çocuğa verilmelidir.Verilmemesi durumunda ishal öümle sonuçlanabilir.

İshalli çocuğa normalden daha fazla su ve sulu gıdalar verilmelidir.

Susuzluk belirtileri varsa ağızdan şeker-tuz eriyi (Oral Rehidratasyon Sıvısı) verilmelidir.

İshal genellikle 3–7 günde düzelir.

İshalli çocuk aç bırakılmamalı az az, sık sık yedirilmelidir. Öğün sayısı normalden daha fazla olmalıdır.

Özel durumlar dışında ishal tedavisinde antibiyotik ve başka ilaçlar kullanılmamalıdır.

Dışkı sayısı fazla ise, kıvamı öncekilere göre sulu ise, kakanın içinde kan, sümük vb. şeyler varsa, kakanın rengi farklı, kokusu kötü ise, kusması varsa, idrar miktarı azalmışsa, ishal bir haftadan uzun sürmüşse, yüksek ateş varsa, susuzluk belirtileri gelişmişse ( ağız, dil kuru, susamış, dalgınlık, göz ve bıngıldakta çökme) vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna götürülmesi gerekir.

Bebekler ve küçük çocuklar ishalden korunabilir. Bunun için;
İlk 4–6 ay sadece anne sütü ile beslemek, en az 2 yıl emzirmeye devam etmek. 4–6 aydan sonra ek gıdalara başlanarak emzirmeye devam edilmeli. Süt ve diğer sıvıları biberon yerine bardak ve kaşıkla vermeli Taze hazırlanmış yiyecek ve temiz içme suyu vermeli Yiyecekleri hazırlamadan, çocuğu beslemeden önce, tuvaletten çıktıktan sonra, çocuğun bezini değiştirdikten sonra eller su ve sabunla yıkanmalı. Yiyecek kapları temiz, kapalı olmalı, karasineklerden korunmalı. Helalar usulüne uygun yapılmalı. Tüm aşılar zamanında yapılmalı. Çöplerin ve gübreliklerin üstü kapanmalı. Sebze ve meyveler bol su ile yıkanmalıdır.

Yaz aylarında artış gösteren ve özellikle çocuklarda tedavi edilmediği zaman ölümcül olabilen bu hastalığa karşı halkımızın daha duyarlı olmasını temenni eder, sağlıklı günler dilerim.

Uzm.Dr. Adnan KARABENT
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları

Uzm.Dr. Adnan KARABENT

Doktorunuza danışın..